جمعه 6 مرداد 1396 - Friday, July 28, 2017
 شرح مطلب
آيا ايران با ذخاير نفتي و گازي خود مي‌تواند روسيه را به چالش بکشد؟
16:11:57 - 1393 يکشنبه 23 شهريور
بزرگنمایی:




 يک انديشکده آمريکايي بر اين باور است که علي‌رغم حمايت ديپلماتيک طولاني‌مدت روسيه از ايران، اين احتمال مي‌رود که ايران با ورود به بازار انرژي جهان در نهايت بيش از اينکه فرصتي براي روسيه باشد، چالش‌هايي را پيش روي اين کشور بگذارد.

 

 مرکز نشنال اينترست در يادداشتي به قلم «پل جي. ساندرز» مدير اجرايي اين انديشکده آمريکايي  و مشاور ارشد سابق وزارت امور خارجه در دولت «جورج بوش» نوشت: با گسترش جنگ در عراق و اوکراين، «محمد جواد ظريف»، وزير امور خارجه ايران سفري به مسکو داشت و با «سرگي لاوروف»، همتاي روسي خود ديدار کرد. علي‌رغم فقدان آشکار موافقت‌نامه‌هاي جديد، اين دو ديپلمات ارشد بر پيوند نزديک ديدگاه‍هاي خود بر سر مسائل کليدي از جمله مذاکرات در حال انجام بر سر برنامه هسته‌اي ايران، مخالفت آن‌ها با دولت اسلامي (دا) و حمايت از حل‌وفصل سياسي جنگ داخلي دنباله‌دار در سوريه تأکيد کردند. با اين حال، برخي از اختلافات مهم به وضوح پاي برجا هستند.

 

مرکز رصد راهبردي اشراف بدون تاييد محتوا و ادعاهاي مطرح شده در اين گزارش، ترجمه آن را صرفا جهت اطلاع نخبگان و تصميم‌گيران عرصه سياسي کشور از رويکردها و ديدگاه‌هاي انديشکده‌هاي غربي منتشر مي‌کند و ديدگاه‌ها، ادعاها و القائات اين گزارش‌ها هرگز مورد تأييد اشراف نمي‌باشد.

 

■ اعلام حمايت مجدد مسکو از برنامه هسته‌اي ايران ■

همان‌طور که انتظار مي‌رفت، «لاوروف» مجدداً بر حمايت مسکو از حق ايران در غني‌سازي اورانيوم تأکيد کرد، و بيان داشت که “روسيه پيوسته از چنين تصميمي که مبتني بر محترم شمردن حق ايران در انجام فعاليت‌هاي صلح‌آميز هسته‌اي، از جمله غني‌سازي اورانيوم و تمامي فعاليت‌هاي صلح‌آميز تحت نظارت [آژانس بين‌المللي انرژي اتمي] خواهد بود حمايت خواهد نمود”. وي با نزديک شدن سوم آذر ماه، آخرين مهلت رسيدن به توافق بر سر مسئله هسته‌اي ايران، در اشاره‍اي احتمالي نسبت به بي‍رغبتي آمريکا و دولت‌هاي اروپايي در رسيدن به توافق بر سر غني‌سازي، به مذاکره‍کنندگان غربي نسبت به اعمال فشار بيش از حد بر تهران در جهت پيشبرد اهداف خود با هزينه ايران هشدار داد.

لاوروف عنوان داشت که “برخي از شرکاي ما در اين وسوسه هستند و تلاش خود را براي استفاده از عنصر ساختگي زمان به کار مي‌بندند تا براي ارائه بسته‍اي متوازن و عادلانه تنها اندکي بيش از حد لازم به دست آورند”. ظريف اظهار داشت که ايران از “روسيه به خاطر اتخاذ مواضع منطقي خود نسبت به فناوري هسته‌اي ايران” قدرداني مي‍نمايد.

 

■ تأکيد روسيه بر نقش ايران در حل‌وفصل بحران‌هاي منطقه‍اي ■

همچنين، «ايتارتاس»، سرويس رسانه‌هاي دولتي روسيه به نقل از لاوروف عنوان کرد که مشارکت ايران در حل‍وفصل بحران‌هاي منطقه‍اي، ظاهراً اشاره وي تنها به عراق و سوريه نبوده و افغانستان را نيز در بر مي‌گرفته است، امري ضروري بود. “همکاري ما، جداي از بحث تاريخي، بر اساس نزديکي مواضع در بسياري از مسائل منطقه‍اي و بين‌المللي است. همکاري نقشي سنگين را در تثبيت وضعيت خاورميانه و آسياي مرکزي بازي ايفا مي‌نمايد”. وزير امور خارجه روسيه نيز تماس‌هاي گذشته خود براي مشارکت ايران در حل‍وفصل بحران سوريه را مجدداً از سر گرفت. هنگامي که از وي در مورد مبارزه با تروريسم سؤال شد، «لاوروف» تا حدودي پاي خود را فراتر گذاشت و عنوان نمود که او و ظريف بر سر ايجاد “ائتلافي بين‌المللي بر عليه تروريسم”، از جمله روسيه و ايران به بحث پرداخته‌اند، و کساني را که به اعمال “معيارهايي دوگانه” نسبت به مسئله تروريسم مي‌پردازند را محکوم مي‌کنند. لاوروف در بيان افراد مورد اشاره خود صراحت به خرج داد و مراتب نگراني خود را از تدارک برخي در جهت مبارزه با دولت اسلامي در عراق، اما نه در سوريه، ابراز داشت. «ظريف» بيانات وي را بازگو کرد، و اين گونه بيان داشت که “اتفاقاتي که در طي چند ماه اخير به وقوع پيوسته نشان دهنده موضع مشترک ما است، در حالي که بسياري ديگر که از ديدگاه متفاوتي برخوردار بودند دچار اشتباهي راهبردي گرديدند.

لاوروف در اظهارات پس از جلسه خود به خبرنگاران بيان داشت که اين مذاکرات موضوعات مختلف ديگري را نيز تحت پوشش خود قرار مي‌داد، از جمله افغانستان، نشست قريب‍الوقوع سران کشورهاي حوزه درياي خزر و تجارت دوجانبه. از نکات قابل توجه گفته ظريف مبني بر برگزاري دو نشست طراز اول با روسيه در طي ماه اخير بود. احتمال وقوع يکي از اين دو مورد در طول مجمع عمومي سازمان ملل متحد در نيويورک به نظر مي‌رسد.

 

■ سامانه دفاعي باور 373 ايراني، جايگزين اس 300 روسيه ■

با وجود لحن ظاهراً مثبت مذاکرات لاوروف با ظريف، تنشي پايدار در روابط روسيه با ايران وجود دارد. جالب اينکه، به عنوان نمونه، خبرگزاري ايراني دقيقاً در روز برگزاري مذاکرات در مسکو به انتشار مقاله‍اي با عنوان “نسخه ايراني سامانه موشکي اس 300 روسيه عملياتي مي‌شود” مي‌پردازد، و طرح دادخواهي 4 ميليارد دلاري تهران در مورد امتناع کشور روسيه از تحويل سامانه دفاعي هوايي و موشکي پس از امضاي قرارداد با ايران را به دادگاه بين‌المللي مورد اشاره قرار مي‌دهد. متن اين مقاله به نقل از افسران ارشد نظامي ايران، سامانه تازه توليد بومي باور 373 سيستم ايران را “قوي‍تر” از سامانه اس 300 روسيه توصيف مي‌نمايد و ادعا مي‌نمايد که اين سامانه به نسبت سامانه روسي از “قابليت‌هايي بالاتر”، از جمله “چابکي، تحرک و دقتي بيشتر” برخوردار است. فرمانده يکي از پايگاه‌هاي هوايي با افتخار اعلام نمود که سامانه موشکي باور 373 “اولين شليک خود را با موفقيت به انجام رسانيده است”.

فارغ از قابليت‌هايي که امکان دارد سامانه دفاع موشکي ايران داشته باشد، زمان انتشار اين گزارش به‍وسيله خبرگزاري فارس نشان از تلاشي آگاهانه توسط تهران مي‌دهد که رساننده اين پيام است که ايران به اندازه‍اي که برخي ممکن است در روسيه تصور داشته باشند به مسکو وابسته نيست، و يا اينکه در سياست خارجه و برقراري امنيت ملي بر سر رابطه با با روسيه دودستگي‌هايي وجود دارد.  در مورد اول، امکان دارد تا ايران در جهت تقويت موقعيت چانه‍زني خود در صدد يافتن راهکاري براي حل‌وفصل نمودن طرح دادخواهي تلاش نمايد، با رساندن اين معني که ديگر نيازي به سامانه موشکي اس 300 ندارد و تنها غرامت نقض اين قرارداد را مطالبه مي‌نمايد. در مورد دوم، امکان دارد که فرماندهان ايراني‍اي که درباره عملکرد مسکو دچار ترديد هستند در جهت ايجاد مشکل براي ظريف و اثبات نمودن حقانيت خود در تلاش باشند.

البته احتمال سومي هم وجود دارد: و آن اينکه بيانيه ارتش به هنگامي که ظريف در روسيه به سر مي‌برد صرفاً يک تصادف بود، و اين امر نشان دهنده هماهنگي ضعيف مسئولان ايراني است تا تفاوت‌هاي واقعي در ديدگاه‌ها. با وجود توجه به تفاوت‌هاي بارز موجود در ايران پيرامون رابطه با واشنگتن، باز هم امکان وجود اتفاق نظري کلي درباره چگونگي تعامل با مسکو و يا ديگر دولت‌هاي خارجي غيرواقعي و دور از دسترس به نظر مي‌رسد.

 

■ منابع انرژي ايران، چالش احتمالي پيش روي روسيه ■

در صورت موفقيت‍آميز بودن مذاکرات هسته‌اي و فرار ايران از تحريم‌ها، منابع انرژي ايران مي‌توانند در بلندمدت چالش پيش روي روسيه قرار گيرند. برخي از مقام‌هاي روس به وضوح اين مسئله را درک مي‌نمايند ـ معاون وزير امور مالي روسيه اذعان کرده است که با وجود پيش‍بيني وزارت توسعه اقتصادي روسيه، “عوامل ژئوپلتيکي که همواره قيمت نفت را در سطح بالايي نگه مي‌داشتند … امکان دارد تا در حال حاضر تا حدودي تضعيف شوند، و در نتيجه ما بيم اين مسئله را داريم که قيمت نفت به نحو قابل توجهي از مرز 100 دلار در هر بشکه پايين‍تر رود”. وي ذخاير نفتي روبه‍رشد ليبي، نشانه‌هاي ثبات در عراق و پيشرفت در مذاکرات ايران را از جمله عوامل فشار رو به پايين بر روي قيمت نفت دانست ـ امري که مي‌تواند عواقب قابل توجهي بر روي بودجه جمهوري فدرال روسيه که به شدت به درآمد حاصل از فروش نفت وابسته است داشته باشد.

 

■ ذخاير عظيم گازي ايران، جايگزيني براي تأمين گاز اروپا ■

ذخاير عظيم گاز ايران مي‌تواند از جمله معضلات بزرگ پيش روي روسيه باشد، ذخايري که بسياري ايران را به خاطر دارا بودن آن اقتصادي‌ترين منبع جايگزين پرجاذبه براي واردات گاز طبيعي روسيه در نظر مي‌گيرند. صرف نظر از پيامدهاي متعاقب بحران اوکراين، اين احتمال به نظر مي‌رسد که اتحاديه اروپا تلاش خود را در جهت کاهش دادن وابستگي خود به واردات گاز از روسيه شدت دهد ـ امري که در صورت کاهش و يا برداشته شدن تحريم‍ها، جاذبه ايران را حتي بيش از پيش مي‌نمايد. ميزان درآمد گاز روسيه به نسبت نفت اين کشور بسيار کمتر است، اما انحصار گاز روسيه گازپروم، يک بازيگر اصلي اقتصادي است که نزديک به نيم ميليون نفر کارمند در ميان تمامي نهادها و شرکت‌هاي جانبي خود دارد. فشار اقتصادي بر گازپروم مي‌تواند بخش عمده‍اي از اقتصاد روسيه را فلج نمايد.

 

■ روسيه، درصدد ايجاد اتحاديه کشورهاي صادرکننده گاز ■

از اين منظر، ممکن است ايران در نهايت بيشتر از اينکه فرصتي براي مسکو محسوب شود، به چالشي براي اين کشور تبديل شود. رهبران روسيه ممکن است به دنبال اين باشند تا ايران را به عنوان يک کارتل گازي بپذيرند ـ روسيه جاه طلبي‌هاي بزرگي براي ايجاد انجمن کشورهاي صادرکننده گاز ـ اما موفقيت اين امر بعيد به نظر مي‌رسد. حتي سازمان کشورهاي صادرکننده نفت (اوپک)، که از سابقه بيشتري برخوردار است، در هنگام تنظيم و اعمال سهميه توليد کشورهاي عضو با دشواري‌هاي فراواني روبرو مي‌شود و در درصدد تخصيص دادن بازارهاي خاص به عرضه‍کنندگاني خاص بر نمي‌آيد. در غياب چنين برداشت‌هايي، تنها قدرداني ايران از حمايت ديپلماتيک طولاني روسيه مي‌تواند مانع از بسته شدن قراردادهاي جديد ايران با اروپا گردد. البته سياست و تاريخ جهان اين گونه نشان مي‌دهد که دولت‌ها همواره قدردان مساعدت‌هاي آينده هستند تا الطاف گذشته.

منبع : اشراف

Copyright © 2007-2014 Arya Strategic Studies Center, All rights reserved.
Designed & Developed by Arya Data Processing. Powerd by Arya Smart Land Co.